Tri Âm và Tri Kỷ

Trong đời người, gặp được một người quen đã khó, gặp được người hiểu mình còn khó hơn. Nhưng trong những mối nhân duyên của cuộc đời, có hai chữ thường được nhắc đến với sự trân trọng đặc biệt: tri âm và tri kỷ. Hai chữ ấy nghe qua tưởng giống nhau, nhưng kỳ thực lại có những sắc thái khác biệt rất tinh tế.

“Tri âm” trước hết là người hiểu được tiếng lòng của mình. Điển tích xưa kể về Bá Nha và Chung Tử Kỳ. Bá Nha là người gảy đàn rất hay, nhưng chỉ có Chung Tử Kỳ nghe đàn mà hiểu được ý nhạc. Khi Bá Nha gảy khúc cao sơn, Tử Kỳ nói: “Chí tại Thái Sơn.” Khi Bá Nha gảy khúc lưu thủy, Tử Kỳ lại bảo: “Ý như nước chảy.” Sau khi Tử Kỳ mất, Bá Nha đập đàn, không bao giờ gảy nữa, vì cho rằng trên đời đã không còn ai hiểu tiếng đàn của mình. Từ đó người ta gọi người hiểu được lòng mình là tri âm – người hiểu được “âm thanh” trong tâm hồn.

Tri âm có thể xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh. Đôi khi chỉ là một người đọc bài thơ của mình và bỗng nói đúng điều mình chưa kịp nói. Có khi chỉ là một câu hỏi thăm rất nhẹ: “Hôm nay anh có vẻ buồn?” Chỉ một câu như vậy thôi cũng đủ cho ta biết rằng có người đang lắng nghe tiếng lòng của mình.

Còn tri kỷ thì sâu hơn một bậc. Tri kỷ không chỉ hiểu, mà còn đồng hành cùng mình trong cuộc đời. Nếu tri âm là người nghe được tiếng đàn, thì tri kỷ là người sẵn sàng ngồi bên cạnh mình qua những mùa gió mưa.

Trong lịch sử cũng có nhiều câu chuyện về tri kỷ. Như tình bằng hữu giữa Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi trong Tam Quốc. Ba người kết nghĩa vườn đào, sống chết có nhau, cùng nhau trải qua bao biến động của thời cuộc. Đó không chỉ là sự hiểu nhau, mà còn là sự tin cậy và gắn bó đến tận cùng.

Trong đời thường cũng vậy. Có người ta gặp chỉ để trò chuyện vài câu rồi quên. Có người nghe ta nói vài lời và hiểu ta đó là tri âm. Nhưng người ở lại khi ta thất bại, khi cuộc đời chênh vênh, khi tất cả quay lưng người ấy mới thật sự là tri kỷ.

Tri Âm - Tri Kỷ

Nhân thế mênh mang khách lữ hành,

Tri âm hiếm gặp giữa đời xanh,

Bá Nha gảy khúc cao sơn điệu,

Tử Kỳ nghe tiếng nước lưu thanh ,

Tri âm thấu tận tơ lòng cũ,

Tri kỷ cùng qua vạn dặm hành,

Một kiếp nhân sinh cầu chẳng dễ,

Chỉ mong còn bạn hiểu chân thành .

Có lẽ vì vậy mà người xưa thường nói: Tri âm khó gặp, tri kỷ lại càng hiếm hơn. Một đời người nếu gặp được vài người tri âm đã là may mắn. Nếu gặp được một tri kỷ, có lẽ cũng đủ ấm lòng cho cả một kiếp nhân sinh.

Bởi suy cho cùng, con người sống trên đời không chỉ cần cơm áo, mà còn cần một người hiểu được tiếng lòng mình. Chỉ cần một người như vậy thôi, đôi khi cũng đủ làm cho cuộc đời bớt cô đơn.