Ai Đang Phá Hoại? [Chúng Đi Buôn]

Lợi danh như bóng chim chìm nổi
Chỉ có tình thương ở lại đời!

Trong Thánh lễ sáng Chúa Nhật ngày 3 tháng 1 năm 2016, Cha xứ Cao Xuân Cảnh đã chính thức công bố và mở ra cánh cửa mang tên Nội Quy Giáo xứ Đức Mẹ Vô Nhiễm tại Wichita Falls, Texas. Một cánh cửa mà suốt nhiều năm trước đó dường như vẫn khép kín trong im lặng.

Bản Nội Quy này từ lâu được xem như một thứ bí mật nội bộ. Trong thời gian Cha cựu Quản nhiệm Nguyễn Thành Huynh cùng Hội Đồng Mục Vụ nhiệm kỳ từ tháng 8 năm 2011 đến tháng 8 năm 2015 điều hành Giáo xứ, mỗi khi có giáo dân muốn tìm hiểu thì thường chỉ nhận được một câu trả lời ngắn gọn rằng không có. Vì vậy, việc công bố công khai lần này được xem như một dấu mốc đặc biệt. Sau hơn bốn mươi năm hình thành và phát triển của Giáo xứ, giáo dân mới chính thức được giới thiệu đầy đủ về trách nhiệm, bổn phận và quyền lợi của mỗi cá nhân cũng như mỗi gia đình trong cộng đoàn.

Mục đích được nêu ra là để những ai quan tâm đến hiện tình Giáo xứ có cơ hội đọc, hiểu và thực hành đúng đắn những điều được quy định trong Nội Quy.

Thực tế, Giáo xứ luôn cần những người con cùng nhau góp sức xây dựng và phát triển cộng đoàn, tùy theo khả năng và hoàn cảnh riêng của mỗi người. Mỗi sự đóng góp đều có giá trị, dù lớn hay nhỏ. Nhưng điều tối thiểu và cần thiết nhất là trước khi nhận lãnh một trách nhiệm nào đó, mỗi người cần tự xét lại khả năng của mình và tự hỏi mình có thể làm được những gì, chứ không chỉ dừng lại ở lời nói hay thiện chí suông. Từ những việc rất bình thường như cắt cỏ, lau dọn cho đến những trách vụ lớn hơn, tất cả đều đòi hỏi sự trung thực với chính mình.

Biến cố chữ nghĩa

Nội Quy Giáo xứ gồm 16 trang với 38 điều, được chia thành 10 chương, in trên khổ giấy 8.5 x 5.5. Thay vì nằm yên trong ngăn kéo hay hộc tủ của một ai đó, văn bản này nay được đưa ra công khai và lan tỏa trong cộng đồng. Tuy nhiên, thay vì tạo nên sự quan tâm, tìm hiểu và đối thoại rộng rãi, nó lại gây ra nhiều phản ứng trái chiều.

Nhiều người tỏ ra thờ ơ và không mấy mặn mà đọc. Họ nói với nhau rằng đọc làm gì cho mệt, vì Nội Quy này chỉ là sản phẩm của một nhóm lợi ích chứ không phải kết quả từ sự đóng góp ý kiến của toàn thể Giáo xứ. Không phải vì tiếc một chút thời gian, mà bởi họ e ngại rằng càng đọc càng dễ sinh bất bình, trong khi không biết phải giãi bày cùng ai.

Ngược lại, cũng có những người không kìm được sự tò mò nên tìm đọc cho bằng được. Và chính họ đã nhận ra một biến cố chữ nghĩa. Giữa những dòng chữ tưởng chừng hiền hòa trên nền giấy trắng, họ phát hiện ra những mệnh đề mang hơi hướng độc đoán, tham lam và bá đạo. Quyền lực được tự trao cho chính mình, khéo léo ẩn nấp dưới lớp ngôn từ hành chính tưởng như vô tư nhưng lại có sức công phá đáng sợ. Những con chữ ấy không đứng yên. Chúng âm thầm vận hành như một tấm lưới đã được giăng sẵn, nơi người giăng lưới có thể thu về những lợi ích không nhỏ cho bản thân và cho phe nhóm của mình.

Không lâu sau đó, Giáo xứ bắt đầu xuất hiện những xáo động. Linh mục Nguyễn Thành Huynh được xem là người khởi xướng, và cùng với sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, một số gương mặt tiêu biểu trong giới lợi ích nhóm của Giáo xứ dần dần lộ diện.

Trong rất nhiều điều khoản gây tranh luận, có hai điều tiêu biểu đã và đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của công luận. Chính những điều này đã được biến cố chữ nghĩa phơi bày rõ nét.

Xin nêu ra hai trong số những điều tiêu biểu mà biến cố chữ nghĩa này đã khiến nhiều người trong cộng đoàn đặc biệt quan tâm.

Điều 27: Không còn là thành viên trong Giáo xứ khi

   1. Không tham gia sinh hoạt và không đóng góp công của cho Giáo xứ trong thời gian một năm.

    2. Có những hành vi cố ý rõ rệt bằng lời nói, chữ viết, hành động phá hoại công việc chung hoặc làm tổn danh Giáo xứ, với sự biểu quyết của Cha xứ và HĐMV.

    3. Di chuỳển đi nơi khác và thông báo cho Giáo xứ.

    4. Không còn tên trong danh sách Giáo xứ.

copy từ nội quy trang 13

Những năm gần đây, người ta dễ dàng nhận ra một hiện tượng khá lạ: ngày càng nhiều người bị gán cho cái nhãn “phá hoại”, và cũng ngày càng nhiều người vừa mở miệng đã vội quy kết người khác phá hoại. Điều đáng nói là những lời quy kết ấy thường không đi kèm với bất kỳ bằng chứng xác đáng nào, dù là khoa học, pháp lý hay thực tế. Tất cả chỉ dừng lại ở những suy diễn mơ hồ, những lời xuyên tạc vu vơ. Vì thế, câu hỏi được đặt ra là: liệu những người ấy có thực sự hiểu “phá hoại” nghĩa là gì hay không?

Phá hoại là gì?
Về bản chất, phá hoại là hành vi cố ý phá hủy tài sản công cộng hoặc tài sản của người khác mà mình không có quyền sở hữu. Đó phải là một hành động cụ thể, có chủ ý và có đối tượng bị xâm hại rõ ràng. Phá hoại không phải là một khái niệm cảm tính để bất cứ ai cũng có thể tùy tiện gán cho người khác chỉ vì không đồng ý với ý kiến của họ.

Vậy ai mới bị coi là phá hoại?
Ở đây xuất hiện hai cách hiểu rất đáng để suy ngẫm. Thực tế cho thấy, hễ ai nói ra hoặc viết lại những sự việc không hay liên quan đến Giáo xứ, đặc biệt là những việc do người có chức vụ trong Giáo xứ gây ra, thì lập tức bị một số người gán cho cái tội phá hoại. Cách quy chụp này chẳng khác gì lối suy nghĩ quen thuộc trong xã hội: cứ biểu tình chống Nhà nước thì bị xem là phản động.

Nhưng cách hiểu ấy chưa chắc đã đúng. Bởi lẽ, không phải lúc nào một tổ chức hay một chính quyền cũng đồng nghĩa với chính nghĩa và tiến bộ. Lịch sử đã nhiều lần chứng minh điều đó. Có những chế độ tồn tại với danh nghĩa cầm quyền, nhưng không còn đại diện cho văn minh, tiến bộ hay lợi ích của người dân. Trong những hoàn cảnh như vậy, những người đứng lên phản đối, đòi hỏi sự thay đổi, đòi hỏi một trật tự tốt đẹp hơn, liệu có thể bị xem là phá hoại hay phản động hay không? Thực tế cho thấy, khi thời cuộc thay đổi, chính những con người ấy lại được lịch sử nhìn nhận như những người tiên phong, những người dám nói lên sự thật trước khi xã hội kịp nhận ra.

Quay trở lại với Giáo xứ, có thể nhìn vào trường hợp của anh Nguyễn Văn Cầu. Anh là người đã sinh hoạt và phục vụ rất nhiệt tình trong nhiều năm. Thế nhưng một ngày kia, tên anh đột ngột biến mất khỏi danh sách phục vụ của Giáo xứ. Khi anh thắc mắc và tìm hiểu lý do, thì ngay cả Cha Quản nhiệm kiêm nhiệm cũng không biết nguyên nhân vì sao. Chỉ đến khi hỏi Hội Đồng Mục Vụ, anh mới được biết rằng mình đã bị ông Phó Hội đồng Mai Hoàng Ân “cho về hưu”.

Anh Cầu phân trần rằng mình chưa từng xin nghỉ, thì nhận lại một câu trả lời lạnh lùng, cao giọng:

“NẾU GIAI MUỐN THÌ TỚ ĐỂ TÊN GIAI LẠI.”

Một kiểu quyền lực như thế chỉ có thể nảy sinh trong một tư duy độc đoán, nơi quyền quyết định không dựa trên những quy định minh bạch, mà chủ yếu dựa vào ý chí cá nhân.

Điều 27 và cách hiểu về “sinh hoạt”

Theo Điều 27 của Nội Quy có ghi:

Không còn là thành viên trong Giáo xứ khi không tham gia sinh hoạt và không đóng góp công của cho Giáo xứ trong thời gian một năm.

Vậy sinh hoạt là gì?

Sinh hoạt chính là toàn bộ những hoạt động gắn liền với đời sống thường nhật của một cá nhân hay của một cộng đồng, bao gồm cả đời sống vật chất lẫn tinh thần. Khi giáo dân đến nhà thờ tham dự Thánh lễ, đó đã là một hình thức sinh hoạt. Khi sau Thánh lễ, họ xuống hội trường mua một lon nước hay một ổ bánh mì để ủng hộ sinh hoạt chung, thì đó cũng là một cách đóng góp công của cho Nhà Chúa. Những điều rất giản dị như thế không thể bị phủ nhận bằng những cách diễn giải tùy tiện.

Thế nhưng Điều 27.2 lại tiếp tục ghi:

Có những hành vi cố ý rõ rệt bằng lời nói, chữ viết hoặc hành động phá hoại công việc chung hoặc làm tổn danh Giáo xứ, với sự biểu quyết của Cha xứ và Hội Đồng Mục Vụ.

Vấn đề nằm ở chỗ ranh giới giữa góp ý, phản biện và phá hoại được xác định ở đâu. Khi lời nói hay chữ viết phản ánh sự thật lại bị xem là làm tổn danh, thì điều bị tổn thương khi ấy không phải là Giáo xứ, mà chính là sự thật và công lý.

Và từ đó, khái niệm phá hoại không còn mang ý nghĩa là hành vi hủy hoại tài sản hay lợi ích chung nữa, mà dần dần trở thành một chiếc nhãn thuận tiện để gán cho những tiếng nói không cùng quan điểm.

Một vài sự kiện điển hình đã từng gây tổn hại đến danh dự của Giáo xứ có thể kể ra sau đây.

Bấm vào đường link bên dưới để đọc.

• Xách động giáo dân ngay trong Thánh lễ Ngày Hiền Mẫu 2012

• Hùa nhau ĐẤU TỐ khiến ông Phó Nội Vụ Trần Đức Ngọc phải từ chức và rời bỏ Giáo xứ. 
• Thanh lọc hay bôi bẩn Giáo Xứ?

Như thế điều 27.1, 27.2  nói lên mục đích gì?

Điều 28: Quyền lợi:

Mọi thành phần Giáo Xứ đồng hưởng quyền lợi như nhau về tinh thần cũng như vật chất.

    1. Được lãnh nhận các phép Bí Tích.

    2. Được tham gia các Đoàn Thể và các sinh hoạt trong Giáo Xứ.

    3. Các con em được ghi danh học lớp Giáo Lý và Việt Ngữ.

    4. Mọi thành phần Giáo Xứ từ 18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và ứng cử vào mọi chức vụ Giáo Xứ; ngoại trừ chức nhiệm Trưởng Hội Đồng Mục Vụ, phải đủ 35 tuổi trờ lên và đã sinh sống liên tục tại Giáo Xứ trên ba năm tính đến ngày bầu cử. Người được bầu vào vai trò Trưởng HĐMV sẽ không giữ chức vụ này quá hai nhiệm kỳ liên tiếp.

    5. Khi thành phần Giáo Xứ qua đời, Giáo Xứ xin một Thánh Lễ, ba tối cầu kinh tại Thánh đường, và gửi vòng hoa. Tứ thân phụ mẫu qua đời, Giáo Xứ sẽ xin một Thánh Lễ và ba tối cầu kinh tại Thánh đường. Trường hợp vị quá cố có nhiều người con cùng thuộc thành phần Giáo Xứ, Giáo Xứ cũng chỉ xin một Thánh Lễ và ba tối cầu nguyện tại Thánh đường.

    6. Đối với những người đã và đang phục vụ Giáo Xứ trong HĐMV, HĐTC, ngoài quyền lợi chung còn được hưởng thêm một Thánh Lễ khi chính đương sự, người phối ngẫu hay tứ thân phụ mẫu qua đời.

    7. Qúy vị Ủy viên, trưởng phó khóm hoặc người phối ngẫu qua đời trong thời kỳ đương nhiệm cũng được thêm một Thánh Lễnhư các chức nhiệm ghi trên đây.

   8. Mọi thành phần Giáo Xứ được xử dụng cơ sở ( Thánh đường, Hội trường) theo quy định chung.

copy từ nội quy trang 13

Trước hết, người đọc dễ dàng nhận ra rằng ngôn từ được sử dụng trong Điều 28 mang tính lơ mơ, hàm hồ và thiếu định nghĩa rõ ràng. Cụm từ “mọi thành phần” được nêu ra một cách rất chung chung nhưng lại không hề giải thích cụ thể thế nào là “mọi thành phần”. Khi một khái niệm đã mơ hồ ngay từ đầu, thì những hệ quả kéo theo phía sau rất dễ rơi vào tình trạng tùy tiện trong cách hiểu và cách áp dụng.

Trong đời sống văn hóa Việt Nam, nhân gian vẫn thường nói nửa đùa nửa thật rằng không phải “mọi thành phần” đều được hưởng quyền lợi như nhau, dù là về tinh thần hay vật chất. Người ta đã quen với những cách phân loại rất đời thường như thành phần con ông cháu cha, thành phần tham sống sợ chết, thành phần nông dân, cùng nhiều cách gọi khác.

Ở đây, thành phần vốn là một danh từ chỉ số nhiều, hàm ý một tập hợp gồm nhiều cá nhân khác nhau, chứ không phải chỉ một con người cụ thể. Vì thế, khi đưa khái niệm này vào Nội Quy mà không định danh rõ ràng, nó rất dễ trở thành một chiếc túi rộng, nơi bất cứ điều gì cũng có thể bị nhét vào theo ý muốn chủ quan.

Cụ thể, Điều 28.5 viết rằng khi thành phần Giáo xứ qua đời. Cách diễn đạt này vừa mơ hồ vừa rộng đến mức trống rỗng. Nó không gợi lên hình ảnh của một con người cụ thể được Chúa gọi về, mà chỉ là một cụm chữ chung chung, thiếu đi chiều sâu nhân bản và mục vụ vốn cần phải có trong đời sống Giáo hội.

Quan sát kỹ Điều 28, người ta có thể nhận ra rằng nội dung thực chất đã chia Giáo xứ thành ba thành phần khá rõ rệt.

Điều 28.6 là thành phần được hưởng nhiều quyền lợi nhất.

Điều 28.7 là thành phần hưởng quyền lợi ở mức thứ hai.

Điều 28.5 là phần còn lại, tức toàn thể giáo dân, bị gom chung vào một nhóm hưởng quyền lợi thấp nhất.

Ba điều khoản này khi đặt cạnh nhau đã cho thấy một thực tế khó có thể phủ nhận. Quyền lợi được phân chia một cách công khai theo từng tầng nấc khác nhau. Giáo dân, dù cùng thuộc về một Giáo xứ, vẫn bị tách ra thành nhiều mức độ hưởng quyền lợi khác nhau.

Vì vậy, nếu tác giả của Điều 28 viết rằng mọi thành phần Giáo xứ đồng hưởng quyền lợi như nhau về tinh thần cũng như vật chất, thì để danh chính ngôn thuận có lẽ cần phải đặt thêm hai chữ KHÔNG PHẢI ở phía trước.

Khi đó, câu chữ đầy đủ và phản ánh đúng thực tế của Điều 28 sẽ là: KHÔNG PHẢI mọi thành phần Giáo xứ đồng hưởng quyền lợi như nhau về tinh thần cũng như vật chất.

Từ đó có thể thấy rằng Điều 27 và Điều 28 cần được nhìn lại một cách nghiêm túc. Những người soạn thảo các điều khoản này cần rà soát, bóc tách và chỉnh sửa cho rõ ràng hơn, hoặc chí ít cũng nên tạo điều kiện để lấy ý kiến và biểu quyết của toàn thể giáo dân trong Giáo xứ.

Bởi lẽ, Giáo xứ không chỉ tồn tại trong khuôn khổ chữ nghĩa của một bản Nội Quy, mà còn gắn liền với quyền con người, phẩm giá con người và tinh thần công bằng trong đời sống xã hội hôm nay. Nếu Nội Quy không phản ánh được những giá trị ấy, thì chính nó sẽ trở thành điều cần được xem xét và sửa đổi trước tiên.

Lm Antôn Nguyễn Đình Thục, thuyết trình về Nhiệm vụ của cha sở
"Nhiệm vụ của Cha sở trong Thánh nhạc"