THUYỀN TRĂNG

Có những cuộc gặp gỡ trong đời không cần quá nhiều lời, chỉ cần một ánh nhìn cũng đủ để hai tâm hồn nhận ra nhau. Như chiếc thuyền nhỏ lặng lẽ trôi giữa dòng sông đêm và vầng trăng dịu dàng soi bóng xuống mặt nước, một cuộc tình đẹp đôi khi không phải là sự chiếm hữu, mà là sự đồng hành trong im lặng.

Thuyền không thể giữ được trăng trong lòng mình, cũng như trăng chẳng thể bước xuống khỏi bầu trời để cùng thuyền đi hết những bến bờ. Nhưng suốt một đời sông nước, thuyền vẫn ngước nhìn trăng, còn trăng vẫn âm thầm theo bước thuyền qua bao mùa nước nổi.

Tình yêu có lẽ cũng như thế. Có những người đến với nhau không phải để thay đổi cuộc đời của nhau, mà để làm cho những tháng ngày vốn bình thường bỗng trở nên có ý nghĩa hơn. Một người là dòng nước phiêu du, một người là ánh sáng dịu dàng trên cao. Một người đi qua những phong ba của cuộc sống, một người lặng lẽ soi đường trong những đêm dài.

Chiếc thuyền giữa dòng sông đêm thường mang dáng vẻ cô đơn. Nhưng nếu trên cao có một vầng trăng chờ đợi, sự cô đơn ấy bỗng trở thành một hành trình đầy thơ mộng. Bởi đôi khi điều làm người ta hạnh phúc không phải là đã nắm được bàn tay ai đó mãi mãi, mà là biết rằng ở một nơi nào đó, vẫn có một ánh mắt đang hướng về mình.

Thuyền và trăng cũng giống như hai người tình trong cuộc đời. Có lúc gần, lúc xa. Có khi mặt nước gợn sóng làm bóng trăng tan vỡ, có khi mây mù che khuất ánh trăng, nhưng chỉ cần trời quang, trăng lại hiện lên và thuyền lại tìm thấy người bạn tri âm của mình.

Người xưa thường ví tình yêu như một giấc mộng đẹp. Nhưng có những giấc mộng không cần tỉnh lại, bởi chính nó đã trở thành một phần ký ức nuôi dưỡng tâm hồn. Một buổi chiều cũ, một con đường quen, một ánh mắt năm nào, hay một vầng trăng từng soi hai người bên bến nước, tất cả đều có thể ở lại rất lâu trong trái tim.

Rồi một ngày, con thuyền sẽ đi xa hơn, dòng sông sẽ đổi thay, mái tóc con người cũng bạc màu theo năm tháng. Nhưng nếu trong đời từng có một vầng trăng để nhớ, từng có một ánh sáng dịu dàng đi cùng mình qua những đêm dài, thì đó đã là một ân huệ của cuộc đời.

Thuyền trôi giữa cõi sông mơ,

Trăng nghiêng soi bóng đôi bờ nhớ thương.

Ngàn năm giữ một đoạn đường,

Thuyền trăng chung một vấn vương tình đầu.

Bởi tình yêu đẹp nhất đôi khi không phải là thuyền đưa được trăng về bến, mà là suốt hành trình lênh đênh, thuyền luôn biết trên cao kia vẫn có một vầng trăng đang dõi theo mình.

-->Đọc tiếp...

ÂM NHẠC CUỐI TUẦN - HOA TRINH NỮ

Một cành hoa nhỏ và một chuyện tình lớn

Từ Thức và Thái Lịch Hương

Xin kính chào quý anh chị và các bạn.

Chiều cuối tuần lại về.

Sau những ngày tất bật với công việc và cuộc sống, có lẽ không gì nhẹ nhàng hơn là ngồi xuống bên một tách trà, một ly cà phê, nghe lại một bản nhạc xưa và để những giai điệu năm nào đưa chúng ta trở về một vùng trời ký ức.

Có những ca khúc, ta nghe một lần đã thấy hay.

Nhưng cũng có những ca khúc càng nghe lâu, càng thấy phía sau từng câu hát là cả một câu chuyện của đời người.

Một nỗi nhớ.

Một giấc mơ dang dở.

Một cuộc tình đã đi qua.

Và đôi khi, chỉ một cành hoa nhỏ bên đường cũng có thể chứa đựng cả một bầu trời kỷ niệm.

Tuần này, Từ Thức và Thái Lịch Hương xin mời quý vị cùng trở về với Hoa Trinh Nữ, một ca khúc nổi tiếng của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh.

Một bài hát kể về một loài hoa dại, nhưng thật ra lại kể về một con người.

Một người lính.

Một người yêu.

Và một trái tim đã từng có những ngày tháng rất đẹp.

Trong kho tàng âm nhạc Việt Nam, Trần Thiện Thanh là một trong những nhạc sĩ có khả năng biến những điều rất bình thường thành những câu chuyện đầy cảm xúc.

Ông không cần những hình ảnh quá lớn lao.

Ông chỉ cần một con đường.

Một cơn mưa.

Một người lính xa nhà.

Một bóng dáng người con gái.

Rồi từ những điều giản dị ấy, ông tạo nên những giai điệu sống mãi với thời gian.

Hoa Trinh Nữ cũng bắt đầu bằng một hình ảnh rất đời thường:

Qua một rừng hoang gió núi theo sang.

Giũ bụi đường trên vai,

Hái cây hoa dại lẻ loi bên đường.

Gọi hoa Trinh Nữ.

Chỉ vài câu hát, người nghe đã nhìn thấy một người lính đang đi giữa núi rừng.

Trên vai còn bụi đường.

Trong lòng còn những nhọc nhằn của đời quân ngũ.

Giữa một không gian hoang vu, anh bắt gặp một cành hoa nhỏ.

Không rực rỡ.

Không kiêu sa.

Không có vẻ đẹp khiến người đời phải tranh nhau ngắm nhìn.

Nhưng chính sự bình dị ấy lại khiến anh dừng bước.

Bởi trong cuộc đời, có những điều không cần phải đẹp nhất, chỉ cần xuất hiện đúng lúc cũng đủ để trở thành một kỷ niệm không thể quên.

Hoa Trinh Nữ không mặn mà bằng nàng Hồng kiêu sa.

Hoa đâu dám khoe màu cùng một nàng Cúc vàng tươi.

Hoa không bán hương thơm như nàng Dạ Lý trong vườn.

Đây chính là nét tinh tế trong cách nhìn của Trần Thiện Thanh.

Ông không cố biến hoa Trinh Nữ thành một loài hoa hoàn hảo.

Bởi hoa không có sắc đỏ kiêu kỳ của hoa Hồng.

Không có vẻ thanh cao của hoa Cúc.

Không có hương thơm quyến rũ của hoa Dạ Lý.

Nhưng hoa có một vẻ đẹp riêng.

Một cái duyên thầm.

Chỉ cần chạm nhẹ, những chiếc lá khép lại như một thiếu nữ e thẹn trước ánh nhìn của người thương.

Và có lẽ chính sự dịu dàng ấy đã làm người lính nhớ đến một người con gái.

Một người không cần phải là người đẹp nhất thế gian.

Chỉ cần là người khiến trái tim mình rung động.

Đằng sau ca khúc Hoa Trinh Nữ còn có một giai thoại được nhiều người yêu nhạc nhắc lại về cuộc đời của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh và ca sĩ Minh Hiếu.

Thời trẻ, Trần Thiện Thanh vừa là một nhạc sĩ tài hoa, vừa là một người lính phục vụ trong lĩnh vực văn nghệ quân đội. Ông cùng Minh Hiếu từng có một quãng thời gian gắn bó trong âm nhạc và tình cảm.

Những năm tháng ấy, tiếng hát Minh Hiếu gắn liền với nhiều sáng tác của ông. Trong đó, Không Bao Giờ Ngăn Cách là một ca khúc rất nổi tiếng, từng được nhiều khán giả yêu mến qua giọng hát Minh Hiếu.

Họ từng là hình ảnh của một đôi nghệ sĩ trẻ, cùng đi qua những sân khấu, những vùng đất có bóng dáng người lính, cùng chia sẻ những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ.

Nhưng cuộc đời đôi khi không viết theo kịch bản mà con người mong muốn.

Tại thời điểm đó, Trung tướng Nguyễn Phước Vĩnh Lộc là một trong những nhân vật có vị thế đặc biệt tại miền Nam.

Ông xuất thân từ dòng dõi hoàng phái nhà Nguyễn, từng giữ chức Tư lệnh Quân đoàn II, trực tiếp chỉ huy một vùng Cao Nguyên rộng lớn. Với quyền lực, uy tín và tầm ảnh hưởng của mình, ông được nhiều người nhắc đến bằng hình ảnh một vị tướng đầy uy quyền, gần như một “ông vua không ngai” giữa núi rừng Cao Nguyên năm ấy.

Trong những năm tháng đó, ông biết đến ca sĩ Minh Hiếu, một giọng hát nổi tiếng được nhiều khán giả yêu mến.

Sự duyên dáng, tài năng và vẻ đẹp của người nữ ca sĩ đã khiến ông đem lòng thương mến.

Với vị thế đặc biệt của mình, ông đã đưa Minh Hiếu bước sang một trang đời mới, rời xa ánh đèn sân khấu để trở thành người bạn đời bên cạnh ông.

Sau một thời gian gắn bó, Minh Hiếu và Trung tướng Nguyễn Phước Vĩnh Lộc chính thức kết duyên vào năm 1966.

Từ đó, nữ ca sĩ dần rời xa con đường nghệ thuật, để lại phía sau một sự nghiệp đang ở thời kỳ được nhiều người yêu mến.

Sự im lặng của một giọng hát từng làm say lòng bao khán giả đã khiến không ít người tiếc nuối.

Một tiếng hát từng vang lên giữa những sân khấu rực rỡ, nay lui về với một cuộc sống khác bên cạnh vị tướng tài danh.

Cuộc hôn nhân ấy trở thành một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời Minh Hiếu, đồng thời để lại trong lòng những người yêu nhạc nhiều câu chuyện cảm xúc khi nhắc đến Trần Thiện Thanh, Minh Hiếu và Hoa Trinh Nữ.

Sau biến cố năm 1975, Trung tướng Nguyễn Phước Vĩnh Lộc và Minh Hiếu sang định cư tại Houston, Texas.

Trong những câu chuyện được truyền lại trong giới yêu nhạc, nhiều người cho rằng sự thay đổi ấy đã để lại trong lòng Trần Thiện Thanh một khoảng trống khó lấp đầy.

Từ một mối tình từng gắn bó với âm nhạc và những năm tháng tuổi trẻ, ông chỉ còn biết gửi những tâm sự của mình vào từng giai điệu.

Và Hoa Trinh Nữ ra đời như một tiếng lòng của người nghệ sĩ trước một cuộc tình đã xa.

Ca khúc được sáng tác năm 1967.

Nhưng đây không phải là một lời trách móc.

Đó là một nỗi buồn rất nhẹ.

Rất sâu.

Một người lính bình thường đứng trước những đổi thay của số phận, nhận ra rằng có những điều trong đời không thể giữ lại chỉ bằng tình yêu.

Có lẽ vì vậy mà khi nghe Hoa Trinh Nữ, nhiều người đặc biệt xúc động trước câu hát:

Tôi không phải là vua nên mộng ước thật bình thường.

Đây có lẽ là câu hát quan trọng nhất của cả bài.

Bởi Trần Thiện Thanh không viết bằng sự oán trách.

Ông không trách người ra đi.

Không trách số phận.

Ông chỉ nhìn lại chính mình.

Một người lính bình thường.

Một người nghệ sĩ bình thường.

Không có ngai vàng.

Không có cung điện.

Không có những thứ hào nhoáng của cuộc đời.

Nhưng có một trái tim biết yêu.

Có một ký ức để giữ.

Có một cành hoa nhỏ để nhớ.

Xưa thật là xưa, nhớ mấy cho vừa nhớ mẹ kể đêm mưa.

Bất ngờ trong bài hát xuất hiện một câu chuyện cổ tích.

Một ông vua trẻ.

Một giai nhân.

Một cuộc gặp gỡ làm thay đổi cả số phận.

Nhưng khi đặt bên cạnh câu hát Tôi không phải là vua, ta mới thấy được sự đối lập rất sâu sắc.

Trong câu chuyện cổ tích, nhà vua có thể mang người đẹp về cung điện.

Có thể ban cho nàng lụa là.

Có thể trao nàng danh phận Hoàng Hậu.

Còn người lính trong bài hát chỉ có một cành hoa Trinh Nữ.

Nhưng điều kỳ lạ là chính cành hoa nhỏ ấy lại khiến anh cảm thấy mình là một quân vương.

Tôi nghe thoáng qua hồn mình vừa thành một Quân Vương.

Bởi tình yêu có một sức mạnh rất lạ.

Nó có thể biến một người lính nghèo giữa rừng sâu thành một vị vua trong thế giới riêng của mình.

Không phải vua của thiên hạ.

Mà là vua trong trái tim của một người.

Hoa Trinh Nữ vì thế không chỉ là câu chuyện của Trần Thiện Thanh.

Nó là câu chuyện của rất nhiều người.

Ai trong đời cũng từng có một cành hoa Trinh Nữ.

Có thể là một mối tình đầu.

Một người từng thương.

Một ánh mắt.

Một con đường cũ.

Một bài hát nghe lại sau nhiều năm vẫn khiến lòng mình chùng xuống.

Thời gian có thể làm mọi thứ đổi thay.

Nhưng những điều từng chạm vào trái tim thì vẫn ở lại.

Giống như hoa Trinh Nữ.

Một loài hoa nhỏ bé.

Không cần khoe sắc.

Không cần tỏa hương.

Nhưng chỉ một cái chạm nhẹ cũng đủ khiến người ta nhớ mãi.

Xin cảm ơn quý anh chị và các bạn đã cùng Từ Thức và Thái Lịch Hương trở về với một ca khúc rất đẹp của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh.

Hoa Trinh Nữ đã đi qua hơn nửa thế kỷ, nhưng cành hoa ấy vẫn còn nguyên vẻ đẹp trong lòng những người yêu nhạc.

Bởi âm nhạc hay không chỉ nằm trong giai điệu.

Nó nằm trong những câu chuyện phía sau.

Một người lính.

Một tình yêu xa.

Một giấc mộng không thành.

Và một cành hoa nhỏ giữ lại cả một đời thương nhớ.

Chúc quý anh chị và các bạn một cuối tuần thật bình yên.

Mong rằng trong mỗi chúng ta luôn còn một góc nhỏ dành cho những bài hát xưa, những kỷ niệm cũ và những điều đẹp đẽ mà thời gian không thể lấy đi.

Hẹn gặp lại quý vị trong chương trình Âm Nhạc Cuối Tuần lần sau.

Từ Thức và Thái Lịch Hương.

-->Đọc tiếp...

Chủ Nhật Cuối Tháng 7 - Nụ Cười Đón Tháng 8

Chúc mọi người một ngày Chủ Nhật cuối cùng của tháng 7 thật vui vẻ, lãng mạn và tràn đầy năng lượng!

Tháng 7 đang chuẩn bị khép lại, nhẹ nhàng nhường bước cho tháng 8 ghé thăm với những cơn gió dịu dàng, những ngày nắng đẹp và bao điều mới mẻ đang chờ phía trước. Chỉ còn vài ngày nữa thôi, chúng ta lại bước sang một tháng mới, có người háo hức đón mùa thu, có người mong chờ những cuộc gặp gỡ, và cũng có người đang âm thầm chuẩn bị đón thêm một tuổi mới.

Sinh nhật là dịp để chúng ta tự thưởng cho mình một nụ cười, một lời cảm ơn cuộc đời và một chiếc bánh nhỏ dù tuổi có tăng thêm vài con số. Người trẻ thì thêm tuổi để trưởng thành, người lớn tuổi thì thêm tuổi để… có thêm kinh nghiệm kể chuyện và thêm quyền được làm khó con cháu một chút. Hihi.

Chúc những ai sắp đón sinh nhật tháng 8 sẽ có một tuổi mới thật nhiều sức khỏe, bình an, niềm vui và luôn giữ được tâm hồn trẻ trung. Chúc mọi người một Chủ Nhật thật ấm áp, khép lại tháng 7 bằng nụ cười và mở cửa đón tháng 8 bằng thật nhiều hy vọng, yêu thương.

-->Đọc tiếp...

HOA TÂM

Có những loài hoa nở giữa vườn xuân, khoe sắc rực rỡ để người đời ngắm nhìn. Nhưng cũng có những loài hoa chỉ nở trong lòng người, âm thầm tỏa hương mà chẳng cần ai biết đến. Người xưa gọi đó là hoa tâm, đóa hoa của tâm hồn.

Hoa ngoài đời có mùa nở, có ngày tàn. Sớm mai còn kiêu sa trong nắng, chiều xuống đã rơi vài cánh mỏng bên thềm. Nhưng hoa tâm lại khác. Nó không phụ thuộc vào thời tiết, không sợ năm tháng. Một tấm lòng tử tế, một lời nói dịu dàng, một sự cảm thông đúng lúc, tất cả đều là những cánh hoa âm thầm giữ hương cho đời.

Có người cả đời đi tìm vẻ đẹp bên ngoài. Họ thích những đóa hoa quý, những khu vườn lộng lẫy, những thứ khiến người khác phải trầm trồ. Điều ấy cũng không có gì sai, bởi con người vốn yêu cái đẹp. Nhưng rồi thời gian sẽ dạy ta một điều rất nhẹ nhàng: sắc đẹp làm người ta chú ý trong phút đầu, còn tâm đẹp mới khiến người ta nhớ thật lâu.

Một người có hoa tâm thường không cần nói nhiều về lòng tốt của mình. Họ giúp một ai đó rồi lặng lẽ bước đi. Họ tha thứ nhưng không kể công. Họ biết cuộc đời ai cũng có những vết xước riêng, nên thay vì phán xét, họ chọn đặt thêm một chút dịu dàng vào những nơi đang thiếu ấm áp.

Có câu chuyện vui rằng: có người trồng cả vườn hoa trước sân để hàng xóm khen đẹp, nhưng quên tưới nước cho chính tâm hồn mình. Đến một ngày hoa vẫn nở, nhưng ngôi nhà lại thiếu tiếng cười. Bởi hoa đẹp nhất không phải chỉ mọc ngoài sân, mà phải nở được trong lòng người sống ở đó.

Tuổi trẻ thường thích những cánh hoa rực rỡ. Ta thích những điều mới mẻ, thích những ánh mắt ngưỡng mộ, thích cảm giác mình đang đứng giữa mùa xuân của cuộc đời. Nhưng khi đi qua nhiều mùa gió, ta lại bắt đầu yêu những đóa hoa giản dị hơn. Một tách trà ai pha sẵn. Một lời hỏi thăm không vụ lợi. Một người nhớ đến mình khi mình chẳng còn trẻ trung hay thành công như ngày trước.

Đó chính là lúc ta hiểu giá trị của hoa tâm.

Một bông hoa đẹp có thể làm căn phòng sáng lên. Nhưng một người có hoa tâm có thể làm cả một cuộc đời ấm lại.

Trong tình yêu cũng vậy. Người ta thường bị cuốn hút bởi nhan sắc, bởi sự duyên dáng, bởi những lời ngọt ngào ban đầu. Nhưng để đi cùng nhau qua những năm tháng dài, thứ giữ hai người lại không phải là vẻ ngoài của ngày gặp gỡ, mà là sự bao dung của những ngày mệt mỏi.

Một người phụ nữ có thể không phải là đóa hồng kiêu sa nhất, nhưng nếu nàng có hoa tâm, mỗi ngày bên nàng vẫn là một mùa xuân. Một người đàn ông có thể không nói những lời hoa mỹ, nhưng nếu trong tim có sự chân thành, anh vẫn là một bến bình yên để người khác tìm về.

Cuộc đời giống như một khu vườn lớn. Có người chăm chút cho vẻ ngoài của mình bằng những bộ quần áo đẹp, những thành công, những danh vọng. Điều đó đáng quý. Nhưng xin đừng quên tưới nước cho đóa hoa bên trong. Bởi đến cuối cùng, khi ánh đèn sân khấu tắt đi, thứ còn lại không phải là ta từng được bao nhiêu người ngắm nhìn, mà là ta đã từng làm bao nhiêu người cảm thấy bình yên.

Hoa tâm không cần đất tốt, không cần ánh nắng đặc biệt. Nó chỉ cần một trái tim biết yêu thương, một tâm hồn biết rung động và một chút khiêm nhường trước cuộc đời.

Nếu mỗi người đều giữ trong lòng một đóa hoa như thế, thế gian này có lẽ sẽ bớt đi rất nhiều gai góc. Những lời nói sẽ nhẹ hơn, những cuộc gặp gỡ sẽ ấm hơn, và những con người xa lạ cũng có thể trao nhau một nụ cười như trao một cánh hoa nhỏ.

Hoa tâm một đóa giữa đời,

Không khoe sắc thắm, vẫn ngời hương thanh.

Gió sương chẳng úa lòng lành,

Muôn năm còn nở giữa vành nhân gian.

Bởi hoa đẹp nhất không phải là hoa đứng trên cành cao để mọi người ngước nhìn.

Hoa đẹp nhất là hoa nở trong lòng người khác.

-->Đọc tiếp...

ĐÁNH CỜ NGƯỜI - Nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Chiều cuối tuần lại nhẹ nhàng ghé qua. Sau những ngày tất bật với công việc và cuộc sống, có lẽ đây là khoảng thời gian đẹp nhất để mỗi chúng ta pha cho mình một tách trà, một ly cà phê, ngồi xuống thật thư thả và để tâm hồn được nghỉ ngơi đôi chút. Rất vui vì trong giây phút này, quý anh chị và các bạn lại chọn đồng hành cùng Âm Nhạc Cuối Tuần, nơi chúng ta gặp nhau qua những giai điệu, những vần thơ và những câu chuyện nhỏ nhưng đủ sức làm một buổi chiều trở nên ấm áp hơn.

Tuần này, chúng ta sẽ cùng trở về với một tác phẩm rất đặc biệt của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, người được mệnh danh là "Bà chúa thơ Nôm". Chỉ bằng vài chục câu thơ, bà đã khiến biết bao thế hệ độc giả vừa bật cười, vừa đỏ mặt, rồi lại phải gật gù thán phục trước tài chơi chữ hiếm có. Bài thơ "Đánh Cờ Người" tưởng như chỉ kể về một ván cờ, nhưng càng đọc lại càng thấy trong đó có cả sự thông minh, hóm hỉnh, tinh nghịch và nghệ thuật ẩn dụ bậc thầy.

Thật ra, điều thú vị nhất ở Hồ Xuân Hương không nằm ở chỗ bà viết về điều gì, mà nằm ở cách bà viết. Bà luôn khiến người đọc phải mỉm cười trước, rồi mới giật mình nhận ra phía sau tiếng cười ấy là cả một tầng nghĩa sâu xa. Vì thế, hôm nay chúng ta sẽ không chỉ đọc thơ, mà sẽ cùng nhau thưởng thức một "ván cờ" rất đặc biệt, nơi từng quân cờ đều biết nói, từng nước đi đều biết đùa, và từng câu thơ đều như đang tinh nghịch nháy mắt với hậu thế.

Mời quý vị cùng bước vào câu chuyện hôm nay.

Chàng với thiếp đêm khuya trằn trọc,
Đốt đèn lên đánh cuộc cờ người.
Hẹn rằng đấu trí mà chơi,
Cấm ngoại thuỷ không ai được biết.
Nào tướng sĩ dàn ra cho hết,
Để đôi ta quyết chí một phen.
Quân thiếp trắng, quân chàng đen,
Hai quân ấy chơi nhau đà đã lửa.
Thoạt mới vào chàng liền nhảy ngựa,
Thiếp vội vàng vén phứa tịnh lên.
Hai xe hà, chàng gác hai bên,
Thiếp sợ bí, thiếp liền ghểnh sĩ.
Chàng lừa thiếp đương khi bất ý,
Đem tốt đầu dú dí vô cung,
Thiếp đương mắc nước xe lồng,
Nước pháo đã nổ đùng ra chiếu.
Chàng bảo chịu, thiếp rằng chửa chịu,
Thua thì thua, quyết níu lấy con.
Khi vui nước nước non non,
Khi buồn lại giở bàn son quân ngà.

Đánh Cờ Người - đọc Hồ Xuân Hương mà cứ tưởng cụ đang ... chọc cười hậu thế.

Có những bài thơ đọc xong người ta gấp sách lại để suy ngẫm.

Có những bài thơ đọc xong người ta phải mở sách ra đọc lại vì sợ mình... hiểu bậy.

Và cũng có những bài thơ như "Đánh Cờ Người" của Hồ Xuân Hương. Đọc lần đầu thì cười, đọc lần hai thì đỏ mặt, đọc lần ba lại vỗ đùi đánh đét một cái: "Trời ơi, sao cụ thông minh đến thế!"

Nếu ví văn học Việt Nam như một khu vườn, thì Hồ Xuân Hương chắc chắn là đóa hoa biết... chớp mắt.

Bà không bao giờ nói thẳng. Nhưng cũng chẳng bao giờ nói quanh.

Bà chỉ nói vừa đủ để người hiền thì cười mỉm, người tinh ý thì cười phá lên, còn người ngây thơ thì ngồi gãi đầu: "Ủa, cờ này sao kỳ quá!"

Người ta thường bảo cờ là trò chơi của trí tuệ.

Riêng Hồ Xuân Hương thì chứng minh rằng cờ còn là... trò chơi của trí tưởng tượng.

Ngay hai câu mở đầu đã thấy có điều không ổn.

'Chàng với thiếp đêm khuya trằn trọc,

Đốt đèn lên đánh cuộc cờ người.'

Xin phép hỏi thật. Đêm khuya không ngủ được thì người ta thường làm gì? Có người pha một ly trà. Có người mở nhạc Trịnh. Có người lướt Facebook thêm năm phút rồi thành... hai tiếng.

Còn chàng với thiếp?

Hai người quyết định... đánh cờ.

Đến đây tôi mới phát hiện người xưa rất biết tiết kiệm thời gian. Mất ngủ mà nằm đếm cừu thì phí. Chi bằng tìm việc gì đó... vận động trí não. Mà đã là "đánh cờ người" thì chắc lượng calo tiêu hao cũng nhiều hơn cờ tướng thông thường.

Đặc biệt, cụ còn cẩn thận dặn trước:

'Hẹn rằng đấu trí mà chơi,

Cấm ngoại thủy không ai được biết.'

Ôi trời!

Đã phải dặn "không ai được biết" thì quý vị cũng hiểu đây không phải giải vô địch cờ tướng cấp làng rồi.

Ngày nay người ta gọi đó là... chế độ riêng tư.

Đóng cửa. Kéo rèm. Không livestream. Không đăng TikTok. Không ai được làm khán giả.

Một ván cờ kín đáo đến mức nếu hàng xóm nghe thấy tiếng động cũng chỉ biết nghĩ chắc nhà bên đang... tập thể dục.

Đến đoạn dàn quân thì càng thú vị.

'Nào tướng sĩ dàn ra cho hết.'

Đánh cờ bình thường chỉ có ba mươi hai quân. Còn ở đây nghe như chuẩn bị xuất quân đánh thành. Khí thế hừng hực. Hào khí ngút trời. Nếu không biết đây là thơ thì cứ tưởng cụ đang viết Binh pháp Tôn Tử phiên bản... lãng mạn.

Rồi cụ nhẹ nhàng giới thiệu:

'Quân thiếp trắng, quân chàng đen.'

Đọc đến đây tôi bỗng thấy người xưa rất công bằng.

Mỗi bên một màu. Không thiên vị. Không khiếu nại. Không trọng tài.

Không có chuyện thua rồi lên Facebook viết status bóng gió.

Tự chơi. Tự chịu. Tự vui.

Điều đáng nể là mới vừa nhập cuộc...

'Hai quân ấy chơi nhau đà đã lửa.'

Nhanh thật!

Ngày nay nhiều cặp yêu nhau còn phải nhắn tin ba tháng mới dám nắm tay. Còn chàng với thiếp mới khai cuộc đã "đã lửa". Đúng là người xưa làm gì cũng rất... quyết đoán.

Đến nước cờ đầu tiên thì xin phép được đứng dậy vỗ tay.

'Thoạt mới vào chàng liền nhảy ngựa.'

Tôi chơi cờ mấy chục năm. Chưa bao giờ thấy con ngựa nào nhiệt tình như con ngựa của chàng.

Vừa vào là nhảy.

Không thăm dò. Không khởi động. Không cần xem phong thủy.

Ngựa nhảy một phát khiến thiếp phải...

'Thiếp vội vàng vén phứa tịnh lên.'

Đến đây thì cụ Hồ bắt đầu cười.

Không phải cười trong thơ.

Mà cười người đọc.

Ai nghĩ trong sáng thì thấy nàng vén màn cho sáng hơn.

Ai nghĩ xa một chút thì...

Thôi, xin giữ phép lịch sự.

Đọc thơ Hồ Xuân Hương quan trọng nhất là phải biết cười đúng lúc. Nếu đỏ mặt quá sớm thì sẽ bỏ lỡ rất nhiều cái hay.

Đánh cờ thì tất nhiên phải có lúc bí. Ai chơi cũng từng trải qua cảm giác nhìn bàn cờ rồi muốn... xin đi vệ sinh.

Thiếp cũng thế.

'Thiếp sợ bí, thiếp liền ghểnh sĩ.'

Chữ "ghểnh" mới thật tài.

Chỉ đổi một động tác nhỏ thôi mà cả câu thơ như có nhịp điệu. Đọc lên thấy vừa duyên vừa nghịch.

Đó là điều rất lạ ở Hồ Xuân Hương.

Bà không cần nói nhiều.

Chỉ cần một chữ.

Người đọc tự hoàn thành phần còn lại trong đầu.

Và chính khoảng trống ấy mới làm nên nghệ thuật.

Nếu nhà thơ khác giống người kể chuyện, thì Hồ Xuân Hương giống người... nháy mắt.

Bà chỉ cần nháy một cái.

Người đọc hiểu bao nhiêu là tùy vốn sống.

Đến đoạn này thì chàng bắt đầu ra đòn.

'Chàng lừa thiếp đương khi bất ý,

Đem tốt đầu dú dí vô cung.'

Tôi xin khẳng định.

Nếu đây chỉ là cờ tướng thì con tốt này chắc là con tốt nổi tiếng nhất lịch sử văn học Việt Nam.

Nó được nhắc đến nhiều hơn cả tướng.

Bởi vì nó biết chọn... thời điểm.

Đúng lúc thiếp sơ ý.

Đúng lúc phòng thủ lỏng lẻo.

Đúng lúc người đọc bắt đầu... tưởng tượng.

Chiến thuật này ngày nay vẫn còn nguyên giá trị.

Trong tình yêu cũng thế.

Không phải lúc nào mạnh cũng thắng.

Mà đúng lúc mới thắng.

Rồi...

'Nước pháo đã nổ đùng ra ... chiếu.'

Xin thưa.

Ngày nay pháo hoa bắn trên trời.

Ngày xưa pháo của cụ Hồ nổ ngay trong thơ.

Lại còn "đùng".

Đọc đến chữ ấy mà không giật mình thì chắc đang buồn ngủ.

Cụ dùng âm thanh để người đọc nghe được cả nhịp của ván cờ.

Một chữ thôi mà như cả căn phòng rung lên.

Hay thật!

Cao trào nằm ở hai câu sau.

'Chàng bảo chịu, thiếp rằng chửa chịu.'

Đàn ông từ xưa đến nay có vẻ giống nhau.

Thấy đối phương hơi yếu thế là hỏi:

'Chịu chưa?'

Phụ nữ cũng từ xưa đến nay rất giống nhau.

'Chưa.'

Một chữ thôi.

Nhưng chứa đủ sự bướng bỉnh, dịu dàng, đáng yêu và không chịu đầu hàng.

Nếu đổi sang ngôn ngữ hiện đại thì chắc sẽ là:

'Còn lâu nhé!'

Rồi đến câu khiến tôi bật cười thành tiếng.

'Thua thì thua, quyết níu lấy con.'

Đúng là phụ nữ.

Thua cũng phải thua có phong cách.

Không dễ gì buông.

Người đời bảo đó là cố chấp.

Tôi thì nghĩ đó là biết quý điều mình đang có.

Níu một quân cờ.

Đôi khi cũng là níu một cuộc vui.

Níu một khoảnh khắc.

Níu một người.

Đọc đến đây mới thấy Hồ Xuân Hương viết về cờ, nhưng thật ra bà viết về con người.

Trong đời ai mà chẳng có lúc thắng.

Ai mà chẳng có lúc thua.

Điều quan trọng không phải kết quả.

Mà là khi cuộc chơi kết thúc, mình còn mỉm cười được hay không.

Hai câu cuối đẹp đến nao lòng.

'Khi vui nước nước non non,

Khi buồn lại giở bàn son quân ngà.'

Ván cờ nào rồi cũng phải xếp lại.

Đèn nào rồi cũng phải tắt.

Đêm nào rồi cũng thành sáng.

Người thắng rồi cũng già.

Người thua rồi cũng già.

Chỉ còn ký ức là ở lại.

Bàn son vẫn đó.

Quân ngà vẫn đó.

Nhưng người đánh ngày xưa có khi đã thành chuyện kể.

Đó chính là cái tài của Hồ Xuân Hương.

Bà làm người ta cười trước.

Rồi mới khiến người ta lặng đi sau.

Giống như một chén trà nóng.

Ban đầu thơm.

Sau mới thấy vị chát.

Rồi cuối cùng còn lại vị ngọt nơi cuống họng.

Có người hỏi tôi:

'Bài thơ này rốt cuộc nói về cờ hay nói về tình?'

Tôi nghĩ cụ Hồ sẽ chỉ mỉm cười rồi đáp:

'Có ai yêu nhau mà không đánh cờ?'

Bởi tình yêu vốn là một bàn cờ kỳ lạ.

Có lúc phải tiến.

Có lúc phải lùi.

Có lúc giả vờ thua để người kia vui.

Có lúc biết thắng cũng chẳng nỡ thắng.

Cuối cùng mới hiểu.

Thắng người thì dễ.

Thắng cái tôi của mình mới khó.

Thế nên đọc Hồ Xuân Hương, xin đừng chỉ cười vì cái tinh nghịch.

Hãy cười vì sự thông minh.

Đừng chỉ đỏ mặt vì những lớp nghĩa nửa kín nửa hở.

Hãy khâm phục một người phụ nữ cách đây hơn hai trăm năm đã dùng vài chục câu thơ để khiến hậu thế đến hôm nay vẫn tranh nhau... đỏ mặt.

Đúng là thiên tài.

Viết về cờ mà người đọc nhớ chuyện đời.

Viết chuyện đời mà người đọc cứ ngỡ đang xem một ván cờ.

Nếu có giải Nobel dành cho nghệ thuật "nói một mà người ta hiểu mười", tôi tin Hồ Xuân Hương đã mang cúp về từ rất lâu rồi.

Vậy là chúng ta vừa cùng nhau khép lại một buổi chiều cuối tuần đầy tiếng cười và những suy ngẫm thú vị qua tài thơ của Hồ Xuân Hương. Điều kỳ diệu của văn chương là dù đã trải qua hơn hai thế kỷ, những câu thơ ấy vẫn còn nguyên sức sống, vẫn đủ duyên để làm người hôm nay bật cười, đủ sâu để khiến ta lặng đi sau khi khép lại trang sách.

Có lẽ đó cũng chính là giá trị đẹp nhất của nghệ thuật. Không chỉ mang đến niềm vui, mà còn giúp chúng ta thêm yêu tiếng Việt, yêu văn hóa dân tộc và yêu cả những điều bình dị trong cuộc sống.

Xin chân thành cảm ơn quý anh chị và các bạn đã dành thời gian đồng hành cùng Âm Nhạc Cuối Tuần. Sự hiện diện và những tình cảm mà quý vị dành cho chương trình luôn là nguồn động viên quý giá để mỗi tuần chúng ta lại có dịp gặp nhau trong một cuộc hẹn nhỏ với thơ ca, âm nhạc và những câu chuyện đẹp.

Kính chúc quý vị một cuối tuần thật bình yên, nhiều sức khỏe, nhiều tiếng cười và luôn giữ trong tim một khoảng lặng dành cho văn chương cùng những điều tử tế. Mong rằng khi tuần mới bắt đầu, mỗi chúng ta sẽ mang theo một tâm hồn nhẹ nhàng hơn, một nụ cười hiền hơn và một niềm tin đẹp hơn vào cuộc sống.

Xin kính chào tạm biệt và hẹn gặp lại quý anh chị cùng các bạn vào Âm Nhạc Cuối Tuần tuần sau. Chúng ta sẽ lại cùng nhau mở thêm một trang văn, lật thêm một vần thơ, lắng nghe thêm một câu chuyện hay, để mỗi chiều cuối tuần vẫn luôn là một cuộc hẹn thân quen giữa những tâm hồn yêu cái đẹp.

● Giọng đọc: Nam Minh AI
Phần âm nhạc: Thái Lịch Hương, phối dựng bằng Suno AI

-->Đọc tiếp...