Nổi loạn tuổi vị thành niên

Nổi loạn tuổi vị thành niên thường khiến người lớn lo lắng, mệt mỏi và đôi khi bất lực. Nhưng nếu nhìn bằng đôi mắt chậm hơn và mềm hơn, ta sẽ thấy đó không hẳn là sự chống đối, mà là một dấu hiệu của quá trình trưởng thành. Những thay đổi trong cảm xúc, hành vi của con là lời gọi thầm cần được lắng nghe và thấu hiểu. Bài tản mạn này không nhằm phán xét đúng sai, mà chỉ mong cùng người đọc ngồi lại, nhìn tuổi lớn của con bằng sự kiên nhẫn, yêu thương và đồng hành.

Có một giai đoạn, bỗng nhiên đứa trẻ ngoan ngoãn ngày nào trở nên khó hiểu. Con cãi lại, con im lặng, con đóng cửa phòng, con không còn kể chuyện trường lớp như trước. Người lớn hay thở dài: “Nó nổi loạn rồi.” Nhưng thật ra, nhiều khi con không nổi loạn, con chỉ đang… lớn lên.

Tuổi vị thành niên là quãng chuyển tiếp đầy chông chênh. Cơ thể thay đổi nhanh hơn suy nghĩ. Cảm xúc đi trước lý trí. Con vừa muốn được xem là người lớn, vừa sợ trách nhiệm của người lớn. Con muốn tự do, nhưng lại không biết phải tự do thế nào cho an toàn. Thế nên, con phản kháng. Phản kháng không phải để chống lại cha mẹ, mà để thử xem: “Con là ai?”

Có những nổi loạn rất nhỏ: nói cộc lốc hơn, không thích bị hỏi han, dễ cáu gắt. Có những nổi loạn âm thầm: im lặng, thu mình, sống trong thế giới riêng. Và cũng có những nổi loạn ồn ào, khiến người lớn lo lắng. Nhưng nếu nhìn kỹ, phía sau đó thường là một nhu cầu rất giản dị: được lắng nghe, được tôn trọng, được công nhận cảm xúc.

Điều khó nhất với người lớn không phải là dạy con, mà là kiên nhẫn đi chậm lại cùng con. Khi con nổi loạn, bản năng của người lớn là kiểm soát, trách mắng, so sánh. Nhưng càng ép, con càng đẩy xa. Càng nói nhiều, con càng đóng cửa. Đôi khi, điều con cần chỉ là một câu rất nhẹ: “Ba/mẹ không hiểu hết, nhưng ba/mẹ sẵn sàng nghe.”

Nổi loạn tuổi vị thành niên không phải dấu hiệu của thất bại trong giáo dục. Nó là dấu hiệu của sự chuyển mình. Giống như con sâu phải vùng vẫy trong kén trước khi thành bướm. Nếu người lớn đủ bình tĩnh để không xé kén, đủ yêu thương để không bỏ đi, thì phần lớn những nổi loạn ấy sẽ lắng xuống, nhường chỗ cho sự trưởng thành.

Con không cần cha mẹ hoàn hảo. Con cần người lớn ở lại, dù con đang khó thương nhất. Vì sau cơn nổi loạn, điều con nhớ nhất không phải là những lời răn dạy, mà là cảm giác: “Dù con thế nào, vẫn có người không bỏ con.”