PHONG TRẦN KHÚC
Ta lấy gió đóng đinh vành mũ,
lấy phong sương ký thẳng tên mình.
Kính đen đủ che màu thế sự,
mắt còn trong để nhận chân tình.
Giang hồ bạc tóc, không bạc nghĩa,
đời lắm vàng, ta quý chữ tâm.
Túi không bạc, tiếng cười có giá,
ném công danh, mua một chữ nhàn.
Rượu gặp bạn, nghiêng trời mà uống,
gặp tiểu nhân, úp chén khỏi mời.
Mỹ nhân đẹp, nghiêng lòng thì được,
bảo cúi đầu, đẹp mấy cũng thôi.
Được, ta nhận. Mất, cười rồi bước.
Oán, trả gió. Ân, khắc vào xương.
Thiên hạ rộng, đường ta ta chọn,
chật lòng người, ta ngủ ven sương.
Mai chết nhé, đừng xây bia lớn,
tốn đá đời, chật đất giang hồ.
Cứ treo mũ lên cành cây cũ,
gió đi qua, biết gã từng ngông.
Đọc “Phong Trần Khúc” của Hoàng Nhật Minh, tôi chẳng thấy một thi nhân đang ngồi ngay ngắn bên bàn làm thơ. Tôi lại thấy một gã lãng tử mũ phớt hơi lệch, kính đen, tóc đã dính ít nhiều sương gió, ngồi đâu đó bên quán nhỏ ven đường. Trước mặt là chén rượu, trong túi có bao nhiêu bạc thì không rõ, chỉ biết cái dáng ngồi cứ như thiên hạ này còn nợ gã vài trận gió chưa trả.
Gã mở đầu chẳng thèm khách sáo:
“Ta lấy gió đóng đinh vành mũ,
lấy phong sương ký thẳng tên mình.”
Gió mà đóng được đinh thì thợ mộc thiên hạ chắc nên về nhà nghỉ hết. Nhưng cái ngông của thơ nằm ngay chỗ ấy. Gã chẳng cần danh thiếp, chức tước, càng không cần đem thành tích ra treo trước ngực. Tên mình cứ để phong sương ký hộ. Đời đi đủ xa, bụi bám đủ nhiều, tự khắc thiên hạ biết mình là ai.
Ấy vậy mà đừng nhìn kính đen rồi tưởng lòng cũng đen:
“Kính đen đủ che màu thế sự,
mắt còn trong để nhận chân tình.”
Chữ “còn” nghe nhẹ mà đắt. Bởi người chưa từng gặp chuyện đời thì mắt trong cũng chẳng có gì lạ. Đi qua đủ đục trong, thật giả, hơn thua mà mắt vẫn “còn trong”, ấy mới là chuyện đáng nói. Kính đen chỉ che bụi ngoài đường, chứ đừng để bụi lọt vào lòng.
Rồi gã tuyên bố luôn gia tài của mình:
“Giang hồ bạc tóc, không bạc nghĩa,
đời lắm vàng, ta quý chữ tâm.”
Tóc bạc được, túi thiếu bạc cũng được, riêng nghĩa tình thì không được phép bạc. Thiên hạ ôm vàng cứ ôm, gã ôm chữ tâm. Của này đem ra ngân hàng chắc chẳng ai định giá, nhưng đến lúc sa cơ mới biết nó quý hơn bao nhiêu thứ có giá niêm yết ngoài đời.
Đến đây gã còn chơi sang:
“Túi không bạc, tiếng cười có giá,
ném công danh, mua một chữ nhàn.”
Túi đã không bạc mà còn đòi mua, nghe qua tưởng liều. Hóa ra gã lấy công danh làm vốn để mua chữ nhàn. Thương vụ này người đời có thể chê lỗ, riêng Từ Mỗ tôi thấy lời. Bởi tiền mất còn kiếm được, chức mất có khi lại ngủ ngon, chứ đánh mất sự thong dong của mình rồi, muốn mua lại chưa chắc thiên hạ có chỗ bán.
Đến chuyện rượu thì gã phân chia bạn thù rất rõ:
“Rượu gặp bạn, nghiêng trời mà uống,
gặp tiểu nhân, úp chén khỏi mời.”
Tri kỷ tới thì nghiêng trời cũng uống. Tiểu nhân tới thì khỏi cần giảng đạo lý dài dòng. Úp chén!
Hai chữ ấy nghe còn gọn hơn đóng cửa. Rượu ngon vốn quý, đem mời nhầm người chẳng những phí rượu mà còn phụ lòng người nấu.
Nhưng đến mỹ nhân mới thấy gã này tuy ngông mà vẫn… còn rất tỉnh:
“Mỹ nhân đẹp, nghiêng lòng thì được,
bảo cúi đầu, đẹp mấy cũng thôi.”
Câu này tôi xin đứng về phía tác giả. Mỹ nhân đi ngang mà lòng chẳng nghiêng chút nào thì e chiếc kính đen kia không chỉ che nắng mà có vấn đề thật. Nghiêng lòng được. Xao xuyến cũng được. Thơ vài câu lại càng được.
Nhưng bắt cúi đầu?
Thôi, xin nàng đi tiếp!
Bởi nghiêng lòng là biết yêu cái đẹp, còn cúi đầu đến mất mình thì chẳng còn là phong lưu nữa.
Sau những câu ngang tàng ấy, bài thơ bất ngờ lắng xuống:
“Được, ta nhận. Mất, cười rồi bước.
Oán, trả gió. Ân, khắc vào xương.”
Theo tôi, đây mới là phần cốt lõi của “Phong Trần Khúc”. Được không vênh, mất không níu. Oán gửi gió mang đi, nhưng ân nghĩa thì khắc tận xương. Một người có thể ngông đến đâu cũng được, miễn còn nhớ ai từng đưa tay cho mình lúc khó khăn.
Và cuối cùng, gã tính luôn chuyện hậu sự:
“Mai chết nhé, đừng xây bia lớn,
tốn đá đời, chật đất giang hồ.”
Đến chết vẫn sợ làm phiền thiên hạ. Bia lớn vừa tốn đá vừa chiếm chỗ, thôi miễn! Chỉ cần:
“Cứ treo mũ lên cành cây cũ,
gió đi qua, biết gã từng ngông.”
Đến đây mới thấy chiếc mũ không còn là chiếc mũ. Nó là dấu vết của một đời đã sống theo cách mình chọn.
Bình xong “Phong Trần Khúc”, tôi thấy cái ngông của Hoàng Nhật Minh chỉ là lớp áo ngoài. Bên trong vẫn là một người trọng bạn, quý nghĩa, nhớ ân, khinh phù hoa, biết say trước mỹ nhân nhưng tỉnh trước chính mình.
Ngông mà không cuồng.
Phong trần mà không bạc nghĩa.
Có thể nghèo bạc, nhưng đừng nghèo chữ tâm.
Mai này gã có thật sự bỏ quán mà đi, thôi đừng dựng bia.
Cứ treo chiếc mũ phớt ấy lên cành cây cũ.
Gió ngang qua làm vành mũ khẽ nghiêng.
Từ Mỗ đi ngang nhìn thấy, chắc cũng chỉ cười:
“À, gã này từng ngông. Mà ngông coi bộ… được!”
